Chảy máu mũi: Nguyên nhân, sơ cứu và khi nào cần gặp bác sĩ

Bạn có bao giờ bất ngờ thấy máu chảy ra từ mũi và ngay lập tức nghĩ đến điều tồi tệ nhất? Đa số chúng ta đều từng trải qua ít nhất một lần, nhưng sự thật là hầu hết các trường hợp chảy máu mũi (hay chảy máu cam) đều lành tính và đến từ những nguyên nhân rất đơn giản. Theo Viện Huyết học (cơ quan chuyên môn về huyết học), không khí khô là tác nhân phổ biến nhất.

Nguyên nhân phổ biến nhất: Không khí khô (theo Vinmec) ·
Độ tuổi thường gặp: Trẻ em 2–10 tuổi ·
Vị trí chảy máu thường gặp: Phần trước vách mũi (đám rối Kiesselbach)

Chảy máu mũi là ung thư gì?

Mối liên hệ giữa chảy máu mũi và ung thư

• Chảy máu mũi đơn thuần hiếm khi do ung thư – đa số là do niêm mạc khô hoặc va chạm nhẹ (Viện Huyết học).
• Tuy nhiên, ung thư vòm họng và ung thư máu có thể gây chảy máu mũi kèm các triệu chứng khác như nghẹt mũi một bên, đau mặt, sụt cân.

Các loại ung thư có thể gây chảy máu mũi

• Ung thư vòm họng: thường gặp ở nam giới, gây chảy máu mũi kèm ù tai, hạch cổ.
• Ung thư máu (bạch cầu cấp): giảm tiểu cầu dẫn đến chảy máu không kiểm soát (Medlatec).
• Ung thư mũi – xoang: rất hiếm, triệu chứng bao gồm nghẹt mũi một bên, đau mặt, chảy máu kéo dài.

Dấu hiệu cảnh báo ung thư mũi họng

• Chảy máu mũi một bên, lặp lại nhiều lần kèm nghẹt mũi, đau tai, đau mặt.
• Nổi hạch cổ không đau, sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Khám ngay khi có các dấu hiệu trên (Bệnh viện Nguyễn Tri Phương).

Chảy máu cam là thiếu chất gì?

Nhiều người cho rằng chảy máu cam là dấu hiệu thiếu vitamin. Thực tế, cơ thể thiếu một số vi chất sẽ làm tăng nguy cơ, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.

Thiếu vitamin C và tác động đến mạch máu

• Vitamin C giúp tổng hợp collagen cho thành mạch. Khi thiếu, mạch máu yếu, dễ vỡ (Healthline (trang sức khỏe uy tín)).

Thiếu vitamin K và yếu tố đông máu

• Vitamin K cần thiết cho quá trình đông máu. Thiếu vitamin K dẫn đến rối loạn đông máu, chảy máu kéo dài.

Cách bổ sung các chất thiếu hụt

• Thực phẩm giàu vitamin C: cam, ổi, kiwi, ớt chuông.
• Thực phẩm giàu vitamin K: rau xanh (cải bó xôi, bông cải xanh), dầu thực vật.
• Bổ sung qua chế độ ăn là an toàn nhất; nếu cần, hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng viên uống (Viện Huyết học).

Tại sao chảy máu mũi lại gọi là chảy máu cam?

Nguồn gốc từ màu sắc và cách nói dân gian

• Trong dân gian, “cam” chỉ màu đỏ tươi như quả cam, nên chảy máu mũi được gọi là “chảy máu cam”.
• Tên này phổ biến ở Việt Nam và một số nước châu Á.

Sự khác biệt giữa chảy máu mũi và chảy máu cam

• Y học chính thức gọi là chảy máu mũi (epistaxis).
• Không có khác biệt về bản chất y học giữa hai thuật ngữ (Wikipedia).

Làm sao để ngưng chảy máu mũi?

Sơ cứu tại nhà đúng cách

1. Ngồi thẳng, cúi đầu về phía trước – tránh nuốt máu.
2. Bóp chặt cánh mũi (phần mềm) trong 10–15 phút, thở bằng miệng.
3. Chườm lạnh lên sống mũi để co mạch.
4. Không ngửa đầu ra sau, không nhét giấy ăn hay bông gòn vào mũi (Viện Huyết học).

Khi nào cần đi cấp cứu

• Máu không ngừng sau 20 phút áp lực liên tục.
• Chảy máu ồ ạt, kèm chóng mặt, hoa mắt.
• Đang dùng thuốc chống đông (warfarin, aspirin).
• Chảy máu sau chấn thương đầu (có thể vỡ nền sọ) (Mayo Clinic (tổ chức y tế hàng đầu)).

Mẹo phòng ngừa tái phát

• Giữ ẩm không khí trong nhà bằng máy tạo độ ẩm.
• Bôi vaseline hoặc dung dịch muối sinh lý vào niêm mạc mũi khi khô.
• Tránh ngoáy mũi, xì mũi quá mạnh.

Đặt meche là gì?

Khi nào cần đặt meche mũi

• Meche mũi (bấc gạc hoặc ép bọt biển) được chỉ định khi chảy máu mũi sau (chảy từ phía sau hốc mũi) không đáp ứng sơ cứu (Bệnh viện Nguyễn Tri Phương).

Quy trình đặt meche trước và sau

• Bác sĩ tai mũi họng đặt meche vào hốc mũi để ép trực tiếp lên vị trí chảy máu.
• Thủ thuật kéo dài 1–5 phút, có thể gây khó chịu.
• Meche thường được rút sau 24–72 giờ.

Rủi ro và chăm sóc sau thủ thuật

• Có thể gây đau nhức, nhiễm trùng hoặc tái chảy máu khi rút meche.
• Bệnh nhân cần theo dõi sốt, chảy máu trở lại.
• Không tự ý rút meche tại nhà – phải do bác sĩ thực hiện.

Bệnh hay chảy máu mũi là gì?

Các bệnh lý thường gây chảy máu mũi

• Viêm mũi dị ứng, cảm lạnh: niêm mạc viêm dễ chảy máu.
• Polyp mũi: khối u lành tính làm tổn thương mạch máu.
• Lệch vách ngăn: dòng khí thổi trực tiếp vào niêm mạc gây khô và nứt (Medlatec).

Viêm mũi dị ứng, polyp mũi, rối loạn đông máu

• Rối loạn đông máu (hemophilia, giảm tiểu cầu) gây chảy máu kéo dài, khó cầm.
• Bệnh lý gan thận cũng có thể ảnh hưởng đến cơ chế đông máu.

Khi nào chảy máu mũi là dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm

• Chảy máu tái diễn nhiều lần, không rõ nguyên nhân.
• Kèm các triệu chứng toàn thân: mệt mỏi, sốt, sụt cân.
• Cần khám chuyên khoa tai mũi họng và xét nghiệm máu (Viện Huyết học).

“Đa phần chảy máu mũi ở trẻ em là lành tính, cha mẹ không nên quá lo lắng. Chỉ cần bình tĩnh làm đúng các bước sơ cứu là máu sẽ ngừng trong vài phút.”

— ThS.BS Trần Thị Kim Ngọc, Medlatec

“Không khí khô là kẻ thù số một của niêm mạc mũi. Khi độ ẩm xuống thấp, các mạch máu nhỏ dễ bị nứt vỡ, đặc biệt vào mùa đông hoặc trong phòng điều hòa.”

— Bác sĩ Vinmec, Vinmec

“Đặt meche mũi là biện pháp cuối cùng khi các phương pháp đơn giản không hiệu quả. Bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ vì nguy cơ nhiễm trùng và tái chảy máu.”

— Bệnh viện Nguyễn Tri Phương

Phần lớn các trường hợp chảy máu mũi đều có thể xử lý tại nhà mà không để lại hậu quả gì. Nhưng nếu bạn hoặc người thân thường xuyên bị chảy máu mũi không rõ nguyên nhân, đừng ngần ngại đi khám. Việc tìm ra nguyên nhân gốc rễ sẽ giúp bạn yên tâm và có hướng điều trị đúng. Với trẻ em và người già – hai nhóm dễ bị tổn thương nhất – sự thận trọng là không bao giờ thừa.

Câu hỏi thường gặp