Kursk: Lịch sử, thảm họa tàu ngầm và xung đột hiện tại

Ít ai biết rằng vùng đất Kursk ở Tây Nam nước Nga là nơi diễn ra hai sự kiện gây chấn động nhưng hoàn toàn khác biệt: thảm họa tàu ngầm hạt nhân năm 2000 và cuộc xung đột quân sự kéo dài 8 tháng với Ukraine. Cả hai đều liên quan đến quân sự Nga, nhưng bối cảnh và hậu quả lại vô cùng khác xa nhau.

Thảm họa tàu ngầm Kursk: 118 người thiệt mạng (12/8/2000) · Kiểm soát hiện tại: Nga tuyên bố giành lại toàn bộ quyền kiểm soát vào tháng 4/2025 · Năm thành lập thành phố Kursk: 1032

Bảng trên phác họa những mốc chính giúp định hình Kursk trong cả quá khứ và hiện tại.

Kursk là một phần của Ukraine hay Nga?

Thành phố Kursk và toàn bộ tỉnh Kursk từ lâu đã thuộc chủ quyền của Nga. Vùng đất này được ghi nhận lần đầu vào năm 1032 và nằm ở phía Tây Nam nước Nga, giáp biên giới với Ukraine. Trong suốt chiều dài lịch sử, Kursk chưa từng là lãnh thổ của Ukraine.

Ai kiểm soát Kursk hiện tại?

• Cuộc đột kích của Ukraine vào tỉnh Kursk bắt đầu vào tháng 8 năm 2024 (BBC).
• Ukraine từng kiểm soát hơn 1.000 km² lãnh thổ Nga trong đợt tấn công này (BBC).
• Đến tháng 4 năm 2025, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã giành lại toàn bộ quyền kiểm soát tỉnh Kursk (BBC).

Hiện tại, Kursk nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Nga. Cuộc chiến giành giật vùng đệm này đã kết thúc với việc Ukraine rút quân.

Chuyện gì đã xảy ra ở Kursk?

Thảm họa tàu ngầm Kursk năm 2000

• Ngày 12 tháng 8 năm 2000, tàu ngầm hạt nhân K‑141 Kursk của Nga phát nổ và chìm ở Biển Barents, gần Vòng Bắc Cực (Britannica).
• Hai vụ nổ được ghi nhận: vụ đầu tương đương khoảng 100 kg TNT, vụ sau mạnh hơn, ước tính 1‑2 tấn TNT (Bellona).
• Toàn bộ 118 thủy thủ trên tàu thiệt mạng (James Martin Center for Nonproliferation Studies).
• Nguyên nhân chính thức được cho là vụ nổ ngư lôi do mối hàn lỗi (Britannica; Bellona).

Chiến dịch quân sự năm 2024‑2025

• Ngày 6 tháng 8 năm 2024, Ukraine phát động cuộc đột kích bất ngờ vào tỉnh Kursk (BBC).
• Lực lượng Ukraine nhanh chóng kiểm soát hơn 1.000 km² lãnh thổ Nga.
• Nga phản công và đến tháng 4 năm 2025 tuyên bố giành lại toàn bộ quyền kiểm soát (BBC).

Thủy thủ đoàn Kursk sống sót được bao lâu?

• Theo các báo cáo, một số thủy thủ sống sót sau vụ nổ và tồn tại trong khoảng 2 ngày trước khi chết vì ngạt hoặc hạ thân nhiệt (Wikipedia).
• Chính phủ Nga ban đầu thông báo đã liên lạc được với thủy thủ đoàn và đang bơm không khí, điện cho tàu – thông tin này sau đó bị bác bỏ (Wikipedia).

Tại sao thủy thủ đoàn không thể bơi lên mặt nước?

Tàu ngầm Kursk chìm ở độ sâu khoảng 100 mét. Sau hai vụ nổ, kết cấu tàu bị phá hủy nghiêm trọng, khoang tàu ngập nước và áp suất cao. Các thủy thủ không thể thoát ra ngoài vì cửa thoát hiểm bị kẹt hoặc hư hỏng. Nhiệt độ nước Biển Barents chỉ vài độ C khiến cơ hội sống sót gần như bằng không.

Tại sao Nga lại nhượng đất cho Ukraine?

Bối cảnh chuyển giao Crimea năm 1954

• Năm 1954, bán đảo Crimea được chuyển giao từ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Liên bang Nga sang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Ukraina (Wikipedia).
• Việc chuyển giao này mang tính hành chính nội bộ Liên Xô, nhưng sau khi Liên Xô tan rã, Crimea trở thành một phần của Ukraine độc lập.
• Năm 2014, Nga sáp nhập Crimea sau cuộc trưng cầu dân ý gây tranh cãi, dẫn đến căng thẳng leo thang thành chiến tranh năm 2022.

Câu hỏi “Nga nhượng đất” thực chất liên quan đến Crimea, không phải Kursk. Tỉnh Kursk chưa từng thuộc Ukraine và việc Ukraine tạm chiếm một phần là hành động quân sự, không phải chuyển nhượng lãnh thổ.

Ukraine có còn kiểm soát Kursk không?

Không. Đến tháng 4 năm 2025, Nga tuyên bố đã giành lại quyền kiểm soát toàn bộ tỉnh Kursk (BBC). Quân đội Ukraine đã rút lui hoàn toàn khỏi khu vực này. Hiện tại, Kursk nằm dưới sự kiểm soát của Nga, mặc dù tình hình an ninh biên giới vẫn căng thẳng.

Dòng thời gian các sự kiện quan trọng tại Kursk

Bảng này cho thấy Kursk đã chứng kiến ba sự kiện lớn cách xa nhau về thời gian nhưng đều mang tính bước ngoặt – từ chiến tranh thế giới đến thảm họa kỹ thuật và xung đột hiện đại. Điều này cho thấy địa danh này chưa bao giờ rời khỏi tâm điểm biến động.

Sự thật đã xác nhận và điều chưa rõ

Trích dẫn từ các nguồn đáng tin cậy

“118 thủy thủ thiệt mạng trong vụ tai nạn ngày 12/8/2000.”

– Wikipedia (Kursk submarine disaster page)

“Nga tuyên bố giành lại toàn bộ quyền kiểm soát Kursk vào tháng 4/2025.”

– BBC News (Ukraine incursion into Kursk region)

“Hai vụ nổ được ghi nhận liên quan đến thảm họa Kursk, vụ đầu tương đương 100 kg TNT.”

– Bellona Foundation (Kursk accident time line)

Tóm lại, Kursk là một vùng đất mang nhiều tầng ý nghĩa: vừa là chứng nhân của một thảm họa hải quân thảm khốc, vừa là điểm nóng của cuộc xung đột Nga‑Ukraine hiện đại. Đối với người dân Nga, Kursk là biểu tượng của mất mát và kiểm soát lãnh thổ. Đối với giới quan sát quốc tế, bài học từ Kursk là sự phức tạp của chiến tranh và thông tin – nơi sự thật thường bị che khuất bởi tuyên truyền và thời gian. Sự kiện Kursk buộc giới phân tích phải nhìn nhận rằng một địa danh có thể đồng thời mang hai di sản đối lập nhau.

Các câu hỏi thường gặp