Houthi là gì? Nguồn gốc, sức mạnh và tác động toàn cầu

Từ một phong trào giáo dục nhỏ ở miền Bắc Yemen, Houthi đã vươn lên thành một thế lực quân sự-chính trị hùng mạnh, kiểm soát thủ đô Sana’a và đe dọa các tuyến hàng hải quốc tế. Được biết đến với tên chính thức Ansar Allah, tổ chức này là một mắt xích quan trọng trong “trục kháng chiến” do Iran hậu thuẫn.

Sự trỗi dậy của Houthi gắn liền với bất ổn kéo dài tại Yemen, nơi nạn tham nhũng và sự bỏ rơi của chính quyền trung ương đã tạo mảnh đất màu mỡ cho các phong trào đối lập vũ trang. Nhóm bắt nguồn từ dòng Hồi giáo Shia Zaydi, một nhánh thiểu số tại quốc gia này.

Với kho vũ khí ngày càng tinh vi, từ tên lửa đạn đạo đến máy bay không người lái (UAV), Houthi không chỉ là mối đe dọa nội bộ mà còn là nhân tố gây bất ổn khu vực, đặc biệt khi nhóm liên tục nhắm vào Israel và các tàu thương mại trên Biển Đỏ kể từ cuối năm 2023.

Houthi là gì? Định nghĩa và nguồn gốc

Houthi, hay còn gọi là Ansar Allah (Những người ủng hộ Thượng đế), là một tổ chức chính trị và quân sự có nguồn gốc từ miền Bắc Yemen. Nhóm không phải là một quốc gia mà là một phong trào vũ trang đối lập với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận.

Phong trào bắt nguồn từ “Hội những người trẻ có đức tin” (Believing Youth) do giáo sĩ Hussein al-Houthi thành lập vào thập niên 1990, với mục tiêu ban đầu là chống lại các chủng viện Sunni do Ả Rập Saudi tài trợ. Đến năm 2004, sau khi Hussein bị quân đội Yemen tiêu diệt, phong trào chính thức chuyển mình thành Ansar Allah và bắt đầu cuộc nổi dậy vũ trang.

• Houthi không phải là một quốc gia mà là một phong trào chính trị – quân sự tại Yemen.
• Phong trào bắt nguồn từ dòng Hồi giáo Shia Zaydi, ra đời thập niên 1990 dưới sự lãnh đạo của Hussein Al Houthi.
• Houthi hiện kiểm soát thủ đô Sana’a và nhiều tỉnh phía tây bắc Yemen.
• Từ năm 2023, Houthi mở rộng xung đột ra Biển Đỏ và Israel, gây ảnh hưởng đến hàng hải quốc tế.
• Mối quan hệ với Iran là chìa khóa để hiểu sức mạnh và chiến lược của Houthi.

Houthi ở đâu? Địa bàn hoạt động và lãnh thổ kiểm soát

Houthi hoạt động chủ yếu tại Yemen

Houthi có thành trì truyền thống tại tỉnh Sa’dah, miền Bắc Yemen, nơi nhóm bắt đầu cuộc nổi dậy. Từ năm 2014, lực lượng này đã mở rộng kiểm soát xuống phía nam, chiếm giữ thủ đô Sana’a và phần lớn các tỉnh phía tây bắc. Đây là khu vực đông dân cư và có vị trí chiến lược, giáp Biển Đỏ.

Thủ đô Sana’a và vùng Tây Bắc Yemen

Việc kiểm soát Sana’a cho phép Houthi có được một trung tâm chính trị và quân sự quan trọng. Từ đây, nhóm có thể triển khai các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV xuống các mục tiêu ở sâu trong lãnh thổ Ả Rập Saudi và Israel, cũng như các tàu thuyền đi qua eo biển Bab-el-Mandeb nối liền Biển Đỏ với vịnh Aden.

Houthi có liên quan đến Việt Nam không?

Houthi không có mối liên hệ trực tiếp với Việt Nam về mặt chính trị hay ngoại giao. Tuy nhiên, các cuộc tấn công của nhóm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ kể từ cuối năm 2023 đã làm gián đoạn tuyến đường vận tải biển quan trọng, khiến chi phí logistics toàn cầu tăng cao. Điều này có thể ảnh hưởng gián tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, vốn phụ thuộc nhiều vào thương mại hàng hải.

Hussein Al Houthi là ai? Người sáng lập và lãnh đạo

Tiểu sử Hussein Al Houthi

Hussein Badreddin Al Houthi là một giáo sĩ Hồi giáo dòng Zaydi, người thành lập phong trào “Hội những người trẻ có đức tin” vào đầu thập niên 1990. Ông xuất thân từ một gia tộc có truyền thống tôn giáo lâu đời tại tỉnh Sa’dah. Hussein Al Houthi bị quân đội Yemen tiêu diệt vào năm 2004 sau khi kháng lệnh bắt giữ, sự kiện này đã châm ngòi cho cuộc nổi dậy vũ trang kéo dài đến ngày nay.

Vai trò của gia tộc Houthi

Gia tộc al-Houthi đóng vai trò nòng cốt trong phong trào. Sau cái chết của Hussein, người em trai Abdul-Malik Al Houthi đã lên nắm quyền lãnh đạo và tiếp tục củng cố lực lượng. Các thành viên khác trong gia tộc cũng nắm giữ những vị trí quan trọng trong bộ máy chính trị và quân sự của Ansar Allah.

Lãnh đạo Houthi sau Hussein

Dưới sự dẫn dắt của Abdul-Malik Al Houthi, nhóm đã chuyển từ một phong trào nổi dậy địa phương thành một thế lực quân sự có tầm ảnh hưởng khu vực. Abdul-Malik được biết đến là một nhà lãnh đạo cứng rắn, duy trì đường lối chống Mỹ và Israel, đồng thời thắt chặt quan hệ với Iran.

Houthi tham chiến ở đâu? Các xung đột chính

Nội chiến Yemen (2014-nay)

Năm 2014, Houthi tràn ra khỏi thành trì miền Bắc, chiếm giữ thủ đô Sana’a và buộc Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi phải lưu vong. Sự kiện này đã châm ngòi cho cuộc nội chiến Yemen, với sự can thiệp quân sự của liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu từ năm 2015 nhằm khôi phục chính phủ hợp pháp.

Chiến dịch tấn công Israel và Biển Đỏ (2023-2025)

Kể từ tháng 10 năm 2023, Houthi bắt đầu phóng tên lửa và UAV vào Israel, đồng thời tấn công các tàu thương mại trên Biển Đỏ mà họ cho là có liên quan đến Israel. Nhóm tuyên bố hành động này nhằm ủng hộ Hamas trong cuộc xung đột tại Gaza. Các cuộc tấn công đã buộc nhiều hãng tàu phải đổi hướng, gây gián đoạn thương mại toàn cầu và kéo theo các đợt không kích đáp trả từ Mỹ và Anh.

Vũ khí Houthi: tên lửa, UAV, tên lửa chống hạm

Kho vũ khí của Houthi đã trải qua một quá trình chuyển đổi nhanh chóng. Ở giai đoạn đầu, nhóm chỉ sử dụng vũ khí bộ binh thông thường như AK-47, súng máy DShK và RPG-7. Từ năm 2004 đến 2010, họ cướp bóc các kho vũ khí của chính phủ Yemen, thu được tên lửa Scud và OTR-21 Tochka.

Từ năm 2015, với sự hỗ trợ của Iran, Houthi bắt đầu sở hữu các loại vũ khí tiên tiến hơn: tên lửa đạn đạo tầm xa có nguồn gốc từ Iran và Triều Tiên, tên lửa chống hạm P-15M Termit và C-801, cùng với nhiều loại UAV hiện đại. Houthi cũng tự phát triển tên lửa Palestine-2 và được Liên Hợp Quốc kết luận là sử dụng tên lửa Burkan-2H do Iran cung cấp.

Houthi có liên quan đến Iran không? Hậu thuẫn và ảnh hưởng

Bằng chứng về sự hỗ trợ của Iran

Iran được xem là hậu thuẫn chính của Houthi. Bằng chứng về sự hỗ trợ này bao gồm việc Liên Hợp Quốc kết luận tên lửa Burkan-2H do Iran cung cấp, cũng như các báo cáo về hoạt động buôn lậu vũ khí bằng thuyền buồm truyền thống (dhow) và tàu cá nhỏ từ Iran đến Yemen. Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran được cho là đã cung cấp huấn luyện và hỗ trợ chiến lược cho Houthi từ năm 2003.

Vai trò của Hezbollah và các lực lượng thân Iran

Hezbollah, lực lượng vũ trang thân Iran tại Lebanon, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm chiến đấu cho Houthi. Sự hợp tác này nằm trong chiến lược rộng lớn hơn của Iran nhằm xây dựng một mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm tại Trung Đông.

Houthi trong trục kháng chiến của Iran

Houthi được xem là một mắt xích quan trọng trong “trục kháng chiến” của Iran, cùng với Hezbollah, Hamas và các lực lượng thân Iran khác tại Syria và Iraq. Sự hậu thuẫn của Iran đã nâng Houthi từ một lực lượng yếu ớt thành một thế lực quân sự mạnh mẽ, có khả năng đe dọa Israel và làm gián đoạn các tuyến đường thương mại quốc tế.

Houthi khác gì với chính phủ Yemen? Sự khác biệt và xung đột

Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận

Chính phủ Yemen hợp pháp do Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi (trước đây) và sau đó là Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống (PLC) lãnh đạo, được Liên Hợp Quốc và cộng đồng quốc tế công nhận. Chính phủ này hiện có trụ sở tạm thời tại Aden và kiểm soát một phần lãnh thổ phía nam và đông nam Yemen.

Lực lượng Houthi và quân đội Yemen

Khác với quân đội Yemen chính quy, Houthi là một lực lượng vũ trang không nằm trong khuôn khổ nhà nước. Nhóm hoạt động dựa trên hệ tư tưởng tôn giáo Zaydi và trung thành với gia tộc al-Houthi, không phải với chính phủ trung ương. Sự xung đột giữa Houthi và chính phủ Yemen là nguyên nhân chính dẫn đến cuộc nội chiến kéo dài tại quốc gia này.

Sức mạnh quân sự của Houthi: quân số, vũ khí

Quân số của Houthi được ước tính từ 30.000 đến 80.000 người, tùy theo nguồn tin. Ngoài vũ khí bộ binh, nhóm sở hữu một kho tên lửa đạn đạo tầm xa, tên lửa chống hạm và UAV. Houthi hiện là một lực lượng quân sự lớn trên bán đảo Ả Rập, với khả năng kiểm soát một phần Biển Đỏ nhờ các loại vũ khí tầm xa này.

Houthi đã phát triển qua các giai đoạn lịch sử như thế nào?

1. 1992 – Hussein Al Houthi thành lập “Hội những người trẻ có đức tin”.
2. 2004 – Hussein Al Houthi bị quân đội Yemen tiêu diệt; phong trào chuyển thành Ansar Allah.
3. 2014 – Houthi chiếm thủ đô Sana’a, buộc Tổng thống Hadi phải lưu vong.
4. 2015 – Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu can thiệp quân sự vào Yemen.
5. 2023 – Houthi bắt đầu tấn công tàu thương mại ở Biển Đỏ và phóng tên lửa vào Israel.
6. 2024-2025 – Xung đột leo thang; Mỹ và Anh không kích các mục tiêu Houthi.

Thông tin nào về Houthi là chắc chắn và chưa rõ ràng?

Bối cảnh nào dẫn đến sự trỗi dậy của Houthi?

Houthi nổi lên trong bối cảnh bất ổn sau mùa Xuân Ả Rập và sự yếu kém của chính quyền Yemen. Sự hậu thuẫn của Iran biến Houthi thành một phần trong “trục kháng chiến” chống Israel và Mỹ. Các cuộc tấn công vào Biển Đỏ từ cuối 2023 đã làm gián đoạn thương mại toàn cầu, buộc nhiều hãng tàu phải đổi hướng. Điều này khiến Houthi trở thành một chủ thể có tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới Yemen.

Việc Houthi sử dụng tên lửa và UAV tấn công Israel, dù phần lớn bị đánh chặn, cho thấy năng lực quân sự ngày càng tinh vi, đồng thời làm gia tăng nguy cơ xung đột khu vực lan rộng. Nhóm cũng tận dụng sự bất mãn của người dân địa phương với chính quyền trung ương để củng cố lực lượng.

Nguồn tham khảo đáng tin cậy về Houthi đến từ đâu?

Thông tin về Houthi có thể được tìm thấy từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm các bách khoa toàn thư, báo chí quốc tế và các trang phân tích chính sách. Dưới đây là một số trích dẫn từ các nguồn đã được sử dụng trong bài viết này.

“Nhóm Houthi, tên chính thức là Ansar Allah (Người ủng hộ Chúa), là một tổ chức chính trị và quân sự có nguồn gốc từ miền Bắc Yemen, theo phong trào Shia Zaydi, và là đồng minh quân sự chặt chẽ của Iran.”

– Wikipedia tiếng Việt

“Từ năm 2015, Iran cung cấp công nghệ, huấn luyện và vũ khí tiên tiến, nâng Houthi từ một lực lượng yếu ớt thành thế lực quân sự mạnh mẽ.”

– Nghiên cứu quốc tế

“Houthi hiện kiểm soát phần lớn lãnh thổ Yemen, có khả năng khống chế Biển Đỏ nhờ kho tên lửa và UAV.”

– Báo Quân đội Nhân dân

Houthi sẽ còn tác động ra sao trong tương lai?

Houthi dự kiến sẽ tiếp tục là một nhân tố gây bất ổn tại Trung Đông. Khả năng nhóm mở rộng tấn công ra Ấn Độ Dương, phản ứng của Mỹ và Israel trước các loại vũ khí mới, cũng như các nỗ lực hòa giải do Saudi Arabia và Oman dẫn đầu sẽ là những diễn biến đáng theo dõi. Để hiểu rõ hơn về nguồn gốc và động cơ của nhóm, độc giả có thể tham khảo bài viết Houthi – nhóm tấn công tàu thuyền ở Biển Đỏ là ai?.

Câu hỏi thường gặp về Houthi