Lễ hội nào tương tự Halloween được tổ chức tại Mexico

Bạn đã bao giờ tự hỏi Mexico có một lễ hội nào đó na ná Halloween không? Câu trả lời là có, nhưng đừng vội gọi nó là “Halloween Mexico” – bởi Día de los Muertos (Ngày của người đã khuất) mang một linh hồn hoàn toàn khác, vừa trang nghiêm vừa rực rỡ sắc màu.

Ngày Halloween: 31 tháng 10 hàng năm ·
Ngày Día de los Muertos: 1-2 tháng 11 hàng năm ·
Số du khách tham dự Día de los Muertos ở Mexico City: Hàng triệu người ·
Nguồn gốc Halloween: Lễ hội Samhain của người Celt ·
Nguồn gốc Día de los Muertos: Văn hóa Aztec kết hợp Công giáo

Bảng so sánh dưới đây sẽ giúp bạn nhìn rõ sự khác biệt giữa hai lễ hội.

Mexico có lễ hội gì?

Khi nhắc đến các lễ hội lớn ở Mexico, Día de los Muertos luôn là cái tên đầu tiên được xướng lên – một lễ hội có nét tương đồng với Halloween nhưng mang bản sắc riêng biệt. Ngoài ra, còn có La Feria de Pascua và Guelaguetza, nhưng không lễ hội nào gần gũi với chủ đề “người chết” bằng Día de los Muertos.

Lễ hội nổi bật nhất: Día de los Muertos

• Día de los Muertos là lễ hội chính ở Mexico diễn ra từ 31/10 đến 2/11, với đỉnh điểm là ngày 1 và 2 tháng 11 (Britannica).
• Lễ hội không phải là “Halloween Mexico” – nó có nguồn gốc từ nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên của người Aztec, Toltec và các dân tộc Nahua khác, kết hợp với lễ Các Thánh và lễ Các Đẳng của Công giáo (National Geographic).
• Theo UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc), lễ hội được thực hành bởi các cộng đồng bản địa ở Mexico, tập trung vào sự trở về tạm thời của người chết. Năm 2008, UNESCO ghi danh Día de los Muertos vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể của Nhân loại.

Các lễ hội khác

• La Feria de Pascua (Lễ Phục Sinh) diễn ra vào tháng 4, với các cuộc rước kiệu và hoạt động tôn giáo.
• Guelaguetza (tháng 7) là lễ hội văn hóa bản địa lớn nhất Oaxaca, với âm nhạc, múa và ẩm thực.

Ý nghĩa: Día de los Muertos không chỉ là một lễ hội – nó là một tuyên ngôn văn hóa về cách người Mexico đối diện với cái chết: không sợ hãi, mà coi đó là một phần tự nhiên của cuộc sống.

Nguồn gốc lễ Halloween?

Để hiểu vì sao Día de los Muertos thường bị so sánh với Halloween, trước hết cần biết Halloween đến từ đâu.

Lễ hội Samhain của người Celt

• Halloween bắt nguồn từ lễ Samhain, một lễ hội cổ xưa của người Celt tổ chức ở Ireland, Scotland và vùng Cornwall vào đêm 31/10 (Britannica (bách khoa toàn thư uy tín)).
• Người Celt tin rằng vào đêm Samhain, ranh giới giữa người sống và người chết trở nên mỏng manh, cho phép các linh hồn quay trở lại trần gian.
• Các tu sĩ Druid thường đốt lửa và mặc trang phục hóa trang để xua đuổi ma quỷ.

Sự du nhập vào Mỹ thế kỷ 19

• Vào thế kỷ 19, làn sóng nhập cư Ireland đã mang Halloween đến Mỹ. Tại đây, lễ hội dần biến tướng thành ngày hóa trang và cho kẹo (HISTORY (kênh lịch sử)).
• Phong tục “trick-or-treat” (cho kẹo hay bị ghẹo) có nguồn gốc từ phong tục “souling” thời trung cổ ở Anh, nơi trẻ em nghèo đi xin bánh lễ cầu nguyện cho người chết.

Điểm mấu chốt: Halloween nguyên bản là một lễ hội tâm linh của người Celt, nhưng ngày nay đã trở thành một ngày lễ thương mại hóa, tập trung vào giải trí và hóa trang hù dọa.

Tại sao Halloween lại hóa trang?

Hóa trang là một trong những hoạt động đặc trưng nhất của Halloween, nhưng ít ai biết rằng nó bắt nguồn từ một mục đích rất thực tế.

Mục đích ban đầu: xua đuổi ma quỷ

• Người Celt hóa trang thành những sinh vật đáng sợ để tránh bị ma quỷ nhận ra và làm hại trong đêm Samhain (Britannica).
• Họ mặc da thú, đeo mặt nạ và tạo ra những âm thanh ồn ào để xua đuổi tà ma.

Phát triển thành trang phục giải trí

• Khi Halloween lan sang Mỹ, hóa trang trở thành hoạt động vui chơi chính, không còn mang ý nghĩa tâm linh ban đầu.
• Ngày nay, trẻ em và người lớn hóa trang thành bất cứ nhân vật nào – từ phù thủy, ma cà rồng đến siêu anh hùng – và đi xin kẹo theo câu “trick-or-treat”.

Hệ quả: Hóa trang Halloween đã trở thành một ngành công nghiệp tỷ đô, hoàn toàn tách rời khỏi gốc rễ tâm linh ban đầu.

Ý nghĩa của lễ hội Người chết là gì?

Khác với Halloween, Día de los Muertos không phải là dịp để sợ hãi, mà là để tưởng nhớ và đón chào người thân đã khuất trở về thăm gia đình.

Ý nghĩa tâm linh: tưởng nhớ người thân đã mất

• Theo PBS NewsHour (kênh truyền hình công cộng Mỹ), Día de los Muertos là một fiesta truyền thống để tưởng nhớ người đã khuất, được tổ chức vào ngày 1 và 2 tháng 11.
• UNESCO nhấn mạnh rằng lễ hội này diễn ra trong bối cảnh các cộng đồng bản địa Mexico tin vào sự trở lại tạm thời của người đã khuất (UNESCO).
• Người Mexico tin rằng từ ngày 31/10 đến 2/11, các linh hồn trẻ em (angelitos) và người lớn lần lượt trở về nhà để thưởng thức đồ ăn, thức uống và những món quà mà gia đình dành cho họ.

Các hoạt động: bàn thờ, đầu lâu đường, diễu hành

• Các gia đình lập bàn thờ (ofrenda) với ảnh người đã khuất, hoa cúc vạn thọ (cempasúchil), nến, đồ ăn yêu thích và đầu lâu đường (calaveras de azúcar).
• Đầu lâu Calavera và hình tượng La Catrina (một bộ xương mặc trang phục quý tộc) là biểu tượng không thể thiếu, thể hiện sự châm biếm về cái chết.
• Các cuộc diễu hành lớn diễn ra ở nhiều thành phố, nổi tiếng nhất là ở Mexico City, nơi người dân hóa trang thành La Catrina và nhảy múa trên đường phố.

Điểm cốt lõi: Día de los Muertos mang thông điệp rằng cái chết không phải là kết thúc, mà là sự tiếp nối của cuộc sống dưới một hình thức khác. Đây là một lễ hội của niềm vui và lòng biết ơn, không phải của nỗi sợ.

So sánh Halloween và Día de los Muertos khác nhau thế nào?

Dù cùng liên quan đến người chết và diễn ra vào cuối tháng 10/đầu tháng 11, hai lễ hội này có những khác biệt căn bản.

Điểm giống

• Cả hai đều diễn ra vào thời điểm ranh giới giữa sống và chết được cho là mỏng manh.
• Đều sử dụng trang phục hóa trang và tặng quà (cho kẹo hay đồ cúng).
• Đều thu hút sự tham gia của cộng đồng và có yếu tố lễ hội đường phố.

Điểm khác

• Halloween vui nhộn theo hướng kinh dị, tập trung vào hù dọa và ma quỷ. Día de los Muertos trang trọng và tôn kính, tập trung vào tưởng nhớ người thân.
• Halloween mang tính thương mại hóa cao, trong khi Día de los Muertos vẫn giữ nguyên giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc.
• Người Mexico không coi Día de los Muertos là Halloween. Một số người dân địa phương thậm chí bày tỏ sự khó chịu khi bị gán ghép hai lễ hội này (Báo Thanh Niên (phỏng vấn người dân Mexico)).

Sự khác biệt cốt lõi: Halloween là lễ hội của sự hóa trang và giải trí, còn Día de los Muertos là lễ hội của sự kết nối và tưởng nhớ – hai thế giới quan hoàn toàn khác nhau về cái chết.

Mốc thời gian lịch sử

Dưới đây là các cột mốc quan trọng trong lịch sử hình thành hai lễ hội:

• Thế kỷ 8 TCN: Lễ Samhain của người Celt ra đời (Britannica).
• Thế kỷ 8 CN: Giáo hội Công giáo thiết lập Ngày Các Thánh (1/11) và Ngày Các Đẳng (2/11).
• Thế kỷ 19: Halloween lan rộng tại Mỹ nhờ người nhập cư Ireland (HISTORY).
• Thời kỳ Aztec (1300-1500): Nghi lễ tưởng nhớ người chết của người Aztec (HISTORY (kênh lịch sử)).
• Thế kỷ 16: Phong tục Mexico kết hợp với Công giáo thành Día de los Muertos (Britannica).
• 2008: UNESCO công nhận Día de los Muertos là di sản văn hóa phi vật thể (National Geographic).

Bài học lịch sử: Cả hai lễ hội đều là kết quả của sự pha trộn văn hóa – Halloween từ Celt-Công giáo-Mỹ, Día de los Muertos từ Aztec-Công giáo-Mexico – nhưng mỗi bên đã chọn một con đường riêng để đối diện với cái chết.

Những điều đã xác nhận và chưa rõ

Điều này cho thấy sự phức tạp trong việc phân biệt hai lễ hội.

Góc nhìn từ người trong cuộc

“Día de los Muertos không phải là Halloween. Ở đây chúng tôi không sợ ma, chúng tôi đón chào họ như những người thân trở về nhà.”

— Người dân địa phương Mexico, trích phỏng vấn của Báo Thanh Niên (phỏng vấn người dân Mexico)

“Nguồn gốc của Día de los Muertos có từ hàng nghìn năm trước, với người Aztec và các dân tộc Nahua. Đó là một lễ hội tôn vinh sự sống thông qua cái chết.”

— Chuyên gia văn hóa, trích từ National Geographic (tạp chí khoa học nổi tiếng)

Những lời chia sẻ này khẳng định sự khác biệt văn hóa sâu sắc.

Kết luận

Día de los Muertos và Halloween, dù cùng xoay quanh chủ đề cái chết, lại là hai thế giới hoàn toàn khác biệt. Halloween là sự hóa trang và giải trí, mang đậm tính thương mại hóa. Día de los Muertos là lễ hội tâm linh và văn hóa, nơi người Mexico tưởng nhớ người thân bằng tình yêu và sự tôn kính. Đối với du khách Việt Nam muốn khám phá Mexico vào cuối tháng 10, lựa chọn rõ ràng là tham gia Día de los Muertos nếu bạn muốn một trải nghiệm văn hóa sâu sắc, ấm áp; hoặc chọn Halloween nếu bạn thích không khí kinh dị vui nhộn. Cả hai đều đáng trải nghiệm, nhưng hãy đến với sự tôn trọng dành cho bản sắc riêng của mỗi lễ hội.

Câu hỏi thường gặp

Người đọc có thể tự chọn lễ hội phù hợp với sở thích, nhưng hãy luôn tôn trọng bản sắc văn hóa của mỗi lễ hội.